Türkiye’de Alan Adı Ekosistemi: .tr Uzantıları ve TRABİS Rehberi

Türkiye’de “.tr” uzantılı alan adları, BTK’nın (Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu) işlettiği TRABİS adlı merkezi sistem üzerinden tahsis edilir. 14 Eylül 2022’de devreye giren TRABİS ile birlikte .com.tr, .net.tr ve .org.tr uzantıları belge şartından çıkarıldı ve “ilk gelen ilk alır” kuralına geçildi. Tescil işlemleri, BTK tarafından yetkilendirilmiş kayıt operatörleri aracılığıyla yapılır.

TRABİS nedir, tam olarak neyi değiştirdi?

TRABİS, açılımıyla “.tr Ağ Bilgi Sistemi”, “.tr” uzantılı alan adlarının merkezi veri tabanını işleten, başvuru, yenileme ve transfer işlemlerinin gerçek zamanlı yapılmasını sağlayan resmi sistemdir. İşletmecisi BTK’dır.

TRABİS’ten önce “.tr” alan adları, 1991’den beri ODTÜ bünyesindeki nic.tr tarafından yönetiliyordu. Bu dönemin en belirgin özelliği belge zorunluluğuydu: Bir şirketin “markaadi.com.tr” alması için ticaret sicil gazetesi, marka tescil belgesi ya da faaliyet belgesi sunması ve bu belgenin alan adıyla birebir örtüşmesi gerekiyordu. Belge incelemesi elle yapıldığı için başvurular günlerce, bazen haftalarca sürüyordu.

14 Eylül 2022’de TRABİS’in açılmasıyla bu model kökten değişti:

• Belge şartı kalktı. .com.tr, .net.tr ve .org.tr dahil olmak üzere ticari uzantılar belgesiz tahsise açıldı.
• “İlk gelen ilk alır” geldi. Uygun bir alan adı boştaysa, başvuruyu ilk yapan taraf tahsis hakkını kazanır.
• Tescil anlıklaştı. Belge incelemesi olmadığı için başvurular gerçek zamanlı sonuçlanır.
• Registry–registrar modeli yerleşti. Alan adını BTK’nın kayıt operatörü olarak yetkilendirdiği firmalardan alırsınız; BTK doğrudan son kullanıcıya satış yapmaz.

Bu değişimin pratik sonucu şudur: Bugün bir girişimci, şirketini kurmadan önce bile hedeflediği .com.tr alan adını dakikalar içinde tescil ettirebilir. Aynı kolaylık, alan adınızın bir başkası tarafından kapılması riskini de beraberinde getirdiği için hız artık kritik bir avantajdır.

BTK’nın rolü ve “kayıt operatörü” ne demek?

Ekosistemi üç katmanda düşünmek işleri netleştirir:

1. BTK (düzenleyici ve registry): İnternet Alan Adları Yönetmeliği’ni uygular, TRABİS’i işletir, hangi uzantının kime tahsis edileceğine dair kuralları belirler ve kayıt operatörlerini yetkilendirir.
2. Kayıt operatörü (registrar): BTK ile sözleşme imzalayarak akredite olmuş, TRABİS’e doğrudan bağlanabilen ve son kullanıcı adına tahsis, yenileme, transfer işlemlerini yürüten firmadır.
3. Alan adı sahibi: Tahsis hakkını kullanan gerçek veya tüzel kişi.

Buradaki en yaygın yanılgı, “.tr satan her firmanın kayıt operatörü olduğunu” sanmaktır. Piyasadaki birçok firma aslında akredite bir operatörün bayisidir; başvurunuz bir aracı katman üzerinden iletilir. Bu, sorun çıktığında (yenileme gecikmesi, transfer kilidi, kayıt bilgisi düzeltmesi) araya giren ek bir muhatap demektir.

Alastyr, BTK akredite bir .TR kayıt operatörüdür. Yani bayi değil, doğrudan yetkili taraftır. 2002’den beri hizmet veriyoruz ve yaklaşık 50 bin alan adını yönetiyoruz. Tescil, yenileme ya da transfer sırasında bir sorun çıktığında çözüm zinciri tek adımdır.

.tr uzantıları: kim hangisini alabilir?

“.tr” tek bir uzantı değil, kullanım amacına göre ayrılmış bir uzantı ailesidir. Aşağıdaki tablo, hangi uzantıyı kimin alabileceğini ve belge gerekip gerekmediğini özetler.

Uzantı	Kimler alabilir	Belge gerekli mi?
.com.tr	Herkes (şirketler, şahıslar, kurumlar) — ticari kullanım için standart tercih	Hayır
.gen.tr	Herkes — genel amaçlı, kişisel ve topluluk siteleri için yaygın	Hayır
.org.tr	Herkes — dernek, vakıf ve kâr amacı gütmeyen yapılarla özdeşleşmiştir	Hayır
.net.tr	Herkes — ağ ve altyapı hizmetleriyle özdeşleşmiştir	Hayır
.biz.tr	Herkes — ticari projeler için alternatif	Hayır
.info.tr	Herkes — bilgilendirme odaklı siteler	Hayır
.web.tr	Herkes — web projeleri için genel amaçlı	Hayır
.tv.tr	Herkes — video ve yayın odaklı projeler	Hayır
.name.tr	Herkes — kişisel isim siteleri	Hayır
.tel.tr	Herkes — iletişim odaklı kullanım	Hayır
.av.tr	Avukatlar, avukatlık büroları ve ortaklıkları	Evet — güncel baro kimlik/levha belgesi
.dr.tr	Tıp doktorları ve doktor ortaklıkları	Evet — noter onaylı diploma/mezuniyet belgesi
.bel.tr	Belediyeler	Evet — yetkili makam imzalı resmi üst yazı
.k12.tr	MEB’e bağlı ya da MEB onaylı okullar ve eğitim kurumları	Evet — resmi üst yazı; özel kurumlarda kuruluş izni
.edu.tr	YÖK tarafından tanınan yükseköğretim kurumları	Evet — yetkili makam üst yazısı
.gov.tr	Kamu kurum ve kuruluşları	Evet — yetkili makam imzalı resmi üst yazı
.pol.tr	Emniyet Genel Müdürlüğü birimleri	Evet — resmi üst yazı
.tsk.tr	Türk Silahlı Kuvvetleri birimleri	Evet — resmi üst yazı
.kep.tr	Kayıtlı Elektronik Posta (KEP) hizmet sağlayıcıları	Evet — KEPHS adına yetki belgesi

Belgesiz uzantılar: “ilk gelen ilk alır” ne anlama geliyor?

Belgesiz tahsiste kayıt operatörü sizden herhangi bir evrak istemez. Alan adı boştaysa başvuru anında tescil edilir ve tahsis hakkı size geçer. Bu modelin üç önemli sonucu vardır:

• Hız belirleyicidir. Şirket unvanınızla aynı olsa bile, alan adını siz almadan başkası alırsa tahsis hakkı onda olur.
• Marka sahibi olmak otomatik koruma sağlamaz. Markanız tescilli olsa dahi TRABİS başvuru anında marka kontrolü yapmaz. Korumanız, sonradan işletilecek uyuşmazlık mekanizmasıdır.
• Savunma amaçlı tescil mantıklıdır. Kurumsal markaların .com.tr yanında .net.tr, .org.tr ve .gen.tr gibi varyasyonları da alması, taklit ve yanıltıcı kullanım riskini düşürür.

Hedeflediğiniz ismin boş olup olmadığını alan adı sorgulama sayfamızdan saniyeler içinde kontrol edebilir, mevcut bir alan adının kayıt bilgilerini WHOIS sorgulama aracıyla görüntüleyebilirsiniz.

Belgeli uzantılar: neden hâlâ evrak isteniyor?

.av.tr, .dr.tr, .edu.tr, .gov.tr, .bel.tr, .k12.tr, .pol.tr, .tsk.tr ve .kep.tr uzantıları belge şartına tabidir; çünkü bu uzantılar bir mesleki veya kurumsal statüyü temsil eder. Bir sitenin adresinde “.gov.tr” görmek, o sitenin kamu kurumuna ait olduğuna dair güven verir. Belge şartı, tam da bu güveni koruyan mekanizmadır.

Belgeli başvurularda süreç belgesizden farklıdır: Başvuru yapılır, belgeler yüklenir ve inceleme sonucuna göre tahsis gerçekleşir. Bu nedenle belgeli uzantılarda tescil anlık değildir, inceleme süresi işler.

Adım adım: .tr alan adı nasıl tescil edilir?

1. İsmi ve uzantıyı belirleyin. Ticari faaliyet için .com.tr, genel/kişisel projeler için .gen.tr, mesleki statünüz varsa .av.tr veya .dr.tr gibi bir uzantı hedefleyin.
2. Müsaitlik sorgusu yapın. Domain sorgulama ekranından ismin boş olup olmadığını kontrol edin. Doluysa WHOIS kaydına bakarak tahsis durumunu görebilirsiniz.
3. BTK akredite bir kayıt operatörü seçin. Başvurunuzun aracısız iletilmesi, sonraki yıllarda yenileme ve transfer süreçlerini de kolaylaştırır.
4. Tahsis süresini seçin. Alan adları en az 1, en fazla 5 yıl için tahsis edilir. Uzun süreli tahsis, unutulan yenileme riskini ortadan kaldırır.
5. Kayıt bilgilerini eksiksiz girin. Alan adı sahibi (gerçek veya tüzel kişi), yetkili kişi ve iletişim bilgileri doğru olmalıdır. Bu bilgiler, olası bir uyuşmazlıkta hak sahipliğinin dayanağıdır.
6. Belge gerekiyorsa yükleyin. Belgesiz uzantılarda bu adım yoktur; belgeli uzantılarda ilgili evrakı sisteme iletirsiniz.
7. Ödemeyi tamamlayın ve tescili doğrulayın. Belgesiz uzantılarda tahsis gerçek zamanlı tamamlanır. Ardından WHOIS kaydınızı kontrol edin.
8. DNS ve e-posta yönlendirmesini yapın. Alan adını hosting hesabınıza yönlendirin; kurumsal iletişim için e-posta hosting hizmetini devreye alın.
9. Yenileme takvimini kurun. Süre bitimini takvime ekleyin veya otomatik yenilemeyi etkinleştirin.

Tahsis süresi, yenileme ve transfer kuralları

Tahsis süresi: “.tr” alan adları 1 ile 5 yıl arasında tahsis edilir. Yenileme yapıldığında da alan adının toplam kalan tahsis süresi 5 yılı aşamaz.

Yenileme: Kayıt operatörü, tahsis süresinin bitiminden en az üç ay önce alan adı sahibini bilgilendirmekle yükümlüdür. Süresi dolan ve yenilenmeyen alan adının kullanımı belirli bir süre durdurulur; bu süre içinde sahibi başvurarak yenileme yapabilir. Bu süre de geçerse alan adı yeniden tahsise açılır. Uygulamada bu, alan adını kaybetmenin en sık nedenidir: Şirket e-posta adresi değişir, hatırlatma e-postası ulaşmaz, süre dolar. Bunu önlemenin en basit yolu kayıt bilgilerini güncel tutmaktır.

Transfer: Alan adınızı bir kayıt operatöründen diğerine taşıyabilirsiniz. Yeni tescil edilmiş ya da yakın zamanda transfer edilmiş alan adlarında belirli bir bekleme süresi (uygulamada 60 gün) işler; bu süre dolmadan transfer yapılamaz. Transfer, alan adının tahsis süresini sıfırlamaz; hak sahipliği aynı kalır, yalnızca yönetim yetkisi yeni operatöre geçer.

Alan adı ve barındırma fiyatlarımızı gizli kalem olmadan şeffaf fiyatlandırma sayfamızda görebilirsiniz.

Marka koruması ve uyuşmazlık çözüm mekanizması (UÇM)

Belgesiz döneme geçişin en çok tartışılan yanı, kötü niyetli tescillerdi: Birisi sizin markanızı .com.tr olarak alırsa ne olur?

Cevap, İnternet Alan Adları Uyuşmazlık Çözüm Mekanizması’dır (UÇM). Bu mekanizma, mahkeme sürecine göre daha hızlı işleyen bir tahkim yoludur ve BTK tarafından yetkilendirilmiş Uyuşmazlık Çözüm Hizmet Sağlayıcıları (UÇHS) tarafından yürütülür. UÇHS’ler, uyuşmazlıkları hakem veya hakem heyetleri aracılığıyla karara bağlar.

UÇM’ye başvurabilmek için üç şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir:

1. İhtilaf konusu alan adının; sahip olunan ya da ticarette kullanılan marka, ticaret unvanı, işletme adı veya diğer tanıtıcı işaretlerle aynı ya da benzer olması,
2. Alan adını tahsis ettiren tarafın bu alan adıyla ilgili yasal bir hakkının ya da bağlantısının bulunmaması,
3. Alan adının kötü niyetle tahsis ettirilmiş veya kullanılıyor olması.

Süreç sonunda hakem ya da hakem heyeti üç karardan birini verir: alan adının iptali, şikâyetçi tarafa devri ya da talebin reddi. Karar, TRABİS üzerinden uygulanır.

Pratik tavsiye: UÇM etkili bir koruma yoludur ama en iyi koruma önleyici olandır. Markanızın .tr karşılıklarını, ihtiyacınız olmasa bile savunma amaçlı tescil ettirmek, hem zaman hem hukuki maliyet açısından çok daha ucuza gelir.

.com mu, .com.tr mi?

İkisi rakip değil, tamamlayıcıdır. Karar verirken şu ayrımı kullanın:

• Hedef kitleniz Türkiye ise .com.tr güçlü bir sinyaldir. Kullanıcıya “bu şirket Türkiye’de faaliyet gösteriyor, muhatap bulunabilir” mesajını verir. Türkiye pazarında yerleşik bir güven algısı vardır.
• Uluslararası büyüme planınız varsa .com kaçınılmazdır. Küresel algı ve doğrudan trafik açısından hâlâ standarttır.
• İdeal senaryo ikisini birlikte almaktır. Birini ana site olarak kullanır, diğerini ana siteye yönlendirirsiniz. Böylece marka adınız her iki uzantıda da başkasının eline geçmez.
• Bütçe kısıtlıysa ticari faaliyetin ağırlıklı olduğu uzantıyı ana site yapın, diğerini savunma amaçlı tescil edin.

Kişisel projeler, bloglar ve topluluk siteleri için ise .gen.tr pratik ve ekonomik bir seçenektir; belgesizdir ve isim havuzu .com.tr’ye göre çok daha boştur.

Alastyr ile .tr almanın farkı

Alastyr, BTK akredite bir .TR kayıt operatörüdür. Bu, alan adı başvurunuzun bir bayi zincirinden değil, doğrudan yetkili operatörden TRABİS’e iletilmesi anlamına gelir.

• Aracı yok: Tescil, yenileme, transfer ve kayıt bilgisi güncellemelerinde tek muhatap.
• Ücretsiz WHOIS gizleme: Kişisel iletişim bilgileriniz halka açık sorgularda gizlenir; ek ücret talep etmiyoruz.
• 2002’den beri: Yirmi yılı aşkın süredir Türkiye’de barındırma ve alan adı hizmeti veriyoruz.
• Yaklaşık 50 bin alan adı yönetimimiz altında.
• 7/24 destek: Yenileme süresi kritik anlarda geçtiğinde ulaşabileceğiniz gerçek bir ekip.

Sıkça Sorulan Sorular

.com.tr almak için hâlâ marka veya ticaret sicil belgesi gerekiyor mu?

Hayır. TRABİS’in 14 Eylül 2022’de devreye girmesiyle .com.tr, .net.tr ve .org.tr uzantıları belgesiz tahsise açıldı. Alan adı boştaysa herhangi bir evrak sunmadan, ilk gelen ilk alır kuralıyla tescil edebilirsiniz.

TRABİS tam olarak nedir?

TRABİS, “.tr” Ağ Bilgi Sistemi’nin kısaltmasıdır. BTK tarafından işletilen, “.tr” uzantılı alan adlarının merkezi veri tabanını tutan, başvuru, yenileme ve transfer işlemlerinin gerçek zamanlı yapılmasını sağlayan resmi sistemdir. 14 Eylül 2022’de faaliyete geçti ve .tr yönetimi ODTÜ bünyesindeki nic.tr’den BTK’ya devredildi.

Hangi .tr uzantıları belge istiyor?

Belge gerektiren uzantılar .av.tr, .dr.tr, .bel.tr, .k12.tr, .edu.tr, .gov.tr, .pol.tr, .tsk.tr ve .kep.tr’dir. Bunlar mesleki veya kurumsal statü gerektirdiği için ilgili belgeyle başvuru yapılır. .com.tr, .net.tr, .org.tr, .gen.tr, .biz.tr, .info.tr, .web.tr, .tv.tr, .name.tr ve .tel.tr belgesizdir.

Kayıt operatörü ile bayi arasındaki fark nedir?

Kayıt operatörü, BTK tarafından yetkilendirilmiş ve TRABİS’e doğrudan bağlanabilen firmadır. Bayi ise bir kayıt operatörü üzerinden satış yapan aracıdır. Alastyr BTK akredite bir .TR kayıt operatörüdür; başvurunuz aracı katman olmadan doğrudan işlenir.

.tr alan adı kaç yıllığına alınır?

“.tr” alan adları en az 1, en fazla 5 yıl süreyle tahsis edilir. Yenileme yapıldığında da toplam kalan tahsis süresi 5 yılı aşamaz. Uzun süreli tahsis, yenileme unutma riskini azaltır.

Alan adımı yenilemeyi unutursam ne olur?

Kayıt operatörü, tahsis süresinin bitiminden en az üç ay önce sizi bilgilendirmekle yükümlüdür. Süre dolduğunda alan adının kullanımı belirli bir süre durdurulur ve bu süre içinde başvurarak yenileyebilirsiniz. Bu süre de geçerse alan adı yeniden tahsise açılır ve başkası tarafından alınabilir.

Markam başkası tarafından .com.tr olarak alındıysa ne yapabilirim?

Uyuşmazlık Çözüm Mekanizması’na (UÇM) başvurabilirsiniz. Alan adının markanızla aynı veya benzer olması, karşı tarafın alan adıyla ilgili yasal bir hakkı bulunmaması ve tescilin ya da kullanımın kötü niyetli olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi gerekir. Süreç, BTK’nın yetkilendirdiği Uyuşmazlık Çözüm Hizmet Sağlayıcıları (UÇHS) tarafından hakem veya hakem heyeti aracılığıyla yürütülür ve alan adının iptali, şikâyetçiye devri ya da talebin reddi kararıyla sonuçlanır.

.gen.tr kimler için uygundur?

.gen.tr belgesiz ve genel amaçlı bir uzantıdır; kişisel siteler, bloglar, topluluk ve hobi projeleri için yaygın olarak kullanılır. İsim havuzu .com.tr’ye kıyasla çok daha boş olduğu için istediğiniz ismi bulma şansınız yüksektir.

.com mu yoksa .com.tr mi almalıyım?

Hedef kitleniz Türkiye ise .com.tr güçlü bir yerellik ve güven sinyali verir. Uluslararası büyüme planlıyorsanız .com hâlâ küresel standarttır. En sağlıklı yaklaşım ikisini birlikte tescil edip birini ana site, diğerini yönlendirme olarak kullanmaktır; böylece marka adınız her iki uzantıda da korunmuş olur.