Peering ve Transit Nedir? İnternet Ağları Nasıl Bağlanır?

Bir web sitesini açtığınızda, verilerin sizin cihazınıza ulaşana kadar kaç farklı ağdan geçtiğini hiç düşündünüz mü? İnternet tek bir şirketin sahibi olduğu bir ağ değildir; birbirine bağlanmayı kabul eden binlerce bağımsız ağın oluşturduğu dev bir “ağların ağıdır”. Bu ağların birbiriyle nasıl konuşacağını ise iki temel model belirler: peering ve transit. Bu yazıda bu iki kavramın ne olduğunu, aralarındaki farkı, neden birinin ücretli diğerinin çoğu zaman ücretsiz olduğunu ve tüm bunların sitenizin hızını nasıl etkilediğini anlatıyoruz.

İnternet nasıl birbirine bağlanır?

Her büyük ağ — bir internet servis sağlayıcısı, bir hosting firması, bir içerik devi — kendi otonom sistemi (AS) ile internette yer alır. Bu ağlar birbirinden bağımsızdır; ama bir ağdaki kullanıcının başka bir ağdaki bir siteye ulaşabilmesi için bu ağların bir şekilde birbirine trafik aktarması gerekir. İşte peering ve transit, bu trafik alışverişinin iki farklı ticari ve teknik modelidir.

Basit bir benzetme: Ağları farklı şehirler, trafiği ise kargo gönderileri gibi düşünün. Kargonuzu her yere ulaştıran ulusal bir taşıma şirketiyle anlaşabilirsiniz (transit); ya da sık gönderi yaptığınız komşu şehirle doğrudan bir hat kurup aradaki aracıyı atlayabilirsiniz (peering). İkisi bir arada, hem her yere ulaşmanızı hem de yoğun rotalarda hızlanmanızı sağlar.

Transit nedir?

Transit, bir ağın başka bir ağdan (üst sağlayıcı / upstream) internetin tamamına erişim satın almasıdır. Transit sağlayıcı, müşterisinin trafiğini kendi bağlantıları ve diğer anlaşmaları üzerinden internetin her köşesine taşımayı taahhüt eder. Bu yüzden transit, bir tür “her yere geçerli bilet”tir: tek bir anlaşmayla dünyadaki tüm ağlara ulaşabilirsiniz.

Bunun karşılığında transit ücretlidir ve genellikle aktarılan trafik miktarına (bant genişliğine) göre fiyatlandırılır. Her ağın, ulaşamadığı yerlere erişebilmek için en az bir transit bağlantısına ihtiyacı vardır; çünkü hiçbir ağ dünyadaki her ağla doğrudan peering yapamaz. Transit, internetin “her yere ulaşılabilir” olmasını sağlayan omurgadır.

Peering nedir?

Peering, iki ağın kendi kullanıcıları arasındaki trafiği doğrudan değiş tokuş etmesidir. Transit’ten farkı şudur: Peering ile internetin tamamına değil, yalnızca karşı ağa ve onun müşterilerine erişirsiniz. Buna karşılık trafik, aradaki bir üst sağlayıcıya uğramadan, iki ağ arasında en kısa yoldan akar.

Peering’in en yaygın biçimi “ücretsiz peering”dir (settlement-free peering): iki taraf da birbirine trafik göndermekten karşılıklı fayda sağladığı için para alışverişi olmaz. Neden karşılıklı fayda? Çünkü doğrudan bağlantı, her iki tarafın da transit maliyetini düşürür ve kullanıcı deneyimini iyileştirir. İki ağ ne kadar çok trafik değiştiriyorsa, doğrudan peering o kadar mantıklı hale gelir.

IX ve PNI: peering nerede yapılır?

Peering iki temel biçimde kurulur:

• IX (Internet Exchange / İnternet Değişim Noktası): Birçok ağın tek bir ortak noktada buluşup birbiriyle peering yaptığı fiziksel altyapıdır. Bir IX’e bağlanan bir ağ, oradaki onlarca hatta yüzlerce ağla tek bağlantı üzerinden trafik değiştirebilir. IX’ler, yerel internetin hızlanmasında kilit rol oynar.
• PNI (Private Network Interconnect / Özel Bağlantı): İki ağın, aralarındaki yoğun trafiği taşımak için kurduğu özel, birebir fiziksel bağlantıdır. Trafik hacmi çok yüksek olan ağlar, IX’e ek olarak birbirleriyle PNI kurarak kapasiteyi ve kararlılığı artırır.

Çoğu ciddi ağ, ikisini birlikte kullanır: geniş erişim için IX’lerde bulunur, yoğun rotalarda ise PNI ile doğrudan bağlanır.

Peering ve transit: karşılaştırma

• Kapsam: Transit internetin tamamına erişim verir; peering yalnızca karşı ağa erişim verir.
• Maliyet: Transit ücretlidir; peering çoğu zaman ücretsizdir (settlement-free).
• Yol uzunluğu: Peering trafiği aradaki sağlayıcıyı atlayarak daha kısa yola sokar; bu da daha düşük gecikme demektir.
• Rol: Transit “her yere ulaşmayı” garanti eder; peering “sık gidilen yerlere daha hızlı ulaşmayı” sağlar.

İkisi rakip değil, birbirini tamamlayan modellerdir. Sağlıklı bir ağ, geniş erişim için transit alır, performans ve maliyet avantajı için de olabildiğince çok peering yapar.

Neden önemli? Kısa yol = düşük gecikme

Bu kavramlar kulağa teknik gelse de, son kullanıcıya etkisi çok somuttur: hız ve gecikme (ping). Trafik ne kadar az ağdan geçerse, veri o kadar kısa yol kat eder ve gecikme o kadar düşer. Zengin peering yapan bir ağda, kullanıcıların sık eriştiği içeriklere (büyük içerik sağlayıcıları, yerel servisler) giden yol kısalır; sayfalar daha hızlı açılır, video daha az takılır, oyunlarda ping düşer.

Özellikle coğrafi yakınlık burada devreye girer. Yerel bir IX üzerinden yapılan peering, trafiğin yurt dışına çıkıp geri dönmesini engelleyerek yerel kullanıcılar için belirgin bir hız kazancı sağlar. Yani iyi bir peering stratejisi, doğrudan kullanıcı deneyimine yansır.

Alastyr’ın peering yaklaşımı

Alastyr, kendi otonom sistemi AS3188 ile internette yer alan, RIPE üyesi bir ağ operatörüdür. Alastyr açık bir peering politikası (Open peering policy) benimser; yani trafiği kısaltıp performansı artıracak ağlarla peering kurmaya isteklidir ve peering bilgileri PeeringDB üzerinde herkese açık şekilde yayımlanır. İzmir merkezli bağlantı noktaları ve doğrudan peering imkânları sayesinde, yerel kullanıcılara giden trafik gereksiz yere uzun yollardan dolaşmaz; bu da düşük gecikme ve yüksek hız anlamına gelir. Transit bağlantılarıyla internetin tamamına erişim, peering ile de sık gidilen rotalarda hızlanma bir araya geldiğinde, Alastyr üzerinde barınan siteler hem “her yere ulaşılabilir” hem de “hızlı” olur. Ağ altyapımızın ölçülebilir teknik ayrıntılarını ağ altyapısı sayfamızda inceleyebilirsiniz.

Alastyr’ın bu altyapıyı gerçekten işlettiğini bağımsız kaynaklarla (AS3188, RIPE NCC, Looking Glass, RIPE Atlas anchor) doğrulamak için Alastyr Künye sayfasını inceleyebilirsiniz.

Alastyr’ın AS3188 numaralı kendi ağının transit ve peering politikasını peering sayfamızda bulabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Peering ile transit arasındaki temel fark nedir?

Transit, bir üst sağlayıcıdan internetin tamamına erişim satın almaktır ve ücretlidir. Peering ise iki ağın trafiği doğrudan, çoğu zaman ücretsiz olarak değiş tokuş etmesidir ve yalnızca karşı ağa erişim sağlar.

Peering neden çoğu zaman ücretsizdir?

Çünkü iki taraf da doğrudan bağlantıdan karşılıklı fayda sağlar: transit maliyetleri düşer ve kullanıcı deneyimi iyileşir. Bu karşılıklı çıkar nedeniyle taraflar genellikle para alışverişi yapmadan (settlement-free) peering kurar.

IX (İnternet Değişim Noktası) nedir?

Birçok ağın tek bir ortak fiziksel noktada buluşup birbiriyle peering yaptığı altyapıdır. Bir IX’e bağlanan ağ, tek bağlantı üzerinden oradaki çok sayıda ağla trafik değiştirebilir; bu da yerel interneti hızlandırır.

Peering sitemin hızını gerçekten etkiler mi?

Evet. Peering trafiği daha kısa yola sokarak gecikmeyi (ping) düşürür. Özellikle yerel IX üzerinden yapılan peering, trafiğin yurt dışına çıkıp dönmesini engelleyerek yerel kullanıcılar için belirgin hız kazancı sağlar.

Bir ağ sadece peering ile internete bağlanabilir mi?

Hayır. Hiçbir ağ dünyadaki her ağla doğrudan peering yapamaz; ulaşamadığı yerlere erişmek için en az bir transit bağlantısına ihtiyaç duyar. Bu yüzden peering ve transit birlikte kullanılır.

PNI ile IX peering arasındaki fark nedir?

IX peering, ortak bir değişim noktasında birçok ağla trafik değiştirmektir. PNI ise iki ağ arasındaki yoğun trafiği taşımak için kurulan özel, birebir fiziksel bağlantıdır. Yüksek trafikli ağlar genellikle ikisini birlikte kullanır.

Peering politikası “Open” olması ne anlama gelir?

Ağın, makul koşullar sağlandığında yeni peering ilişkilerine açık olduğu anlamına gelir. Açık politika, trafiği kısaltıp performansı artıracak bağlantıların kolayca kurulabilmesini sağlar ve genellikle PeeringDB üzerinde ilan edilir.

Bu kavramlar normal bir hosting müşterisini nasıl ilgilendirir?

Doğrudan ilgilendirir: Sitenizin barındığı ağın peering ve transit yapısı ne kadar iyiyse, ziyaretçilerinize giden yol o kadar kısa ve hızlı olur. Yani zengin peering, sizin ziyaretçilerinizin gördüğü hızın görünmeyen sebebidir.