.edu ve .org Domain Uzantıları: Kimler Alabilir?

Bir alan adı uzantısı seçerken çoğu kişi yalnızca “boşta mı” diye bakar. Oysa bazı uzantılar bir tür rozettir: onları taşımak, belirli bir kurumsal kimliği kanıtlamak anlamına gelir. .edu ve .org bu tartışmanın tam ortasında durur. İkisi de internetin ilk kuşak uzantılarındandır, ikisi de 1980’lerden beri hayatımızdadır, ikisi de “ciddi kurum” çağrışımı taşır. Ama biri kapıda kimlik soran, ötekiyse kapısını herkese ardına kadar açan bir uzantıdır.

Bu yazıda “Kimler .edu alabilir, kimler .org alabilir?” sorusunu güncel kurallarla, Türkiye perspektifinden ve sık yapılan hatalara değinerek yanıtlıyoruz. Bir üniversite, bir dernek, bir açık kaynak projesi ya da sadece prestijli bir uzantı arayan bir girişimci iseniz, hangi kapının size açık olduğunu netleştirmek istiyoruz.

.edu ve .org kısa tarihçe: neden bu kadar farklılar?

1984’te internetin ilk jenerik uzantıları devreye alındığında .com, .org, .edu, .gov ve .mil aynı anda doğdu. Mantık basitti: her uzantı belirli bir topluluğa aitti. .edu eğitim kurumlarının, .org ise ticari olmayan kuruluşların eviydi. Aradan geçen kırk yılda bu iki uzantı çok farklı yollara saptı.

.edu, ABD hükümetiyle yapılan işbirliği anlaşması çerçevesinde 2001’den bu yana EDUCAUSE adlı yükseköğretim bilişim derneği tarafından yönetiliyor. Yönetim el değiştirirken uygunluk kriterleri de sıkılaştırıldı; bugün .edu, dünyanın en dar kapılı uzantılarından biri. .org ise 2003’te Public Interest Registry (PIR) yönetimine geçti ve zaman içinde tüm uygunluk şartlarını fiilen kaldırdı. Sonuç: aynı yaşta iki uzantı, tamamen zıt iki politika.

.edu uzantısını kimler alabilir?

Açık konuşalım: küresel .edu uzantısı, adının çağrıştırdığının aksine “tüm eğitim kurumları”na açık değildir. Uygunluk kriterleri oldukça spesifiktir ve büyük ölçüde ABD merkezlidir. EDUCAUSE’un yürürlükteki kurallarına göre bir .edu alan adı almak için başvuran kurumun şu şartları karşılaması gerekir:

• Yükseköğretim düzeyinde olmak: Yalnızca ortaöğretim sonrası (postsecondary) kurumlar; yani üniversiteler, kolejler ve dengi kuruluşlar uygundur. İlk ve orta dereceli okullar (K-12) bu kapsamda değildir.
• Kurumsal akreditasyon: Kurumun, ABD Eğitim Bakanlığı’nın tanıdığı akreditasyon kuruluşlarından biri tarafından, bir bütün olarak (tek bir program ya da şube olarak değil) akredite edilmiş olması gerekir.
• ABD bağlantısı: Kurumun ABD’de bulunması, ABD yasalarına göre kurulmuş olması ya da bir ABD eyalet, bölge veya federal kurumu tarafından tanınması gerekir.

Buradaki kritik ayrıntı akreditasyonun türüdür. EDUCAUSE, kurumun tamamını kapsayan akreditasyon ister. Yalnızca belirli bir bölümü ya da bir şube kampüsü akredite edilmişse bu yeterli sayılmaz. Uygunluk şartlarını karşılayan bir kurum en fazla iki adet .edu alan adı kaydettirebilir ve EDUCAUSE bu hizmet için yıllık sabit bir yönetim ücreti (2026 itibarıyla 77 ABD doları) tahsil eder. .edu’nun tek yetkili kayıt otoritesi EDUCAUSE olduğundan, bu uzantıyı sıradan bir alan adı bayisinden anlık olarak satın alamazsınız; başvuru, inceleme ve onay sürecinden geçmeniz gerekir.

Peki ABD dışındaki üniversiteler nasıl .edu kullanıyor?

Bu soru çok sık gelir, çünkü ABD dışında da .edu ile biten üniversite adresleri görürsünüz. Bunların büyük bölümü “grandfathering” (kazanılmış hak) kuralı sayesinde ayakta durur. 29 Ekim 2001 tarihinden önce kaydedilmiş tüm .edu adları, güncel kriterleri karşılamasalar bile korunur. Örneğin Paris’teki The American University in Paris (aup.edu) ABD’de kampüsü olmamasına rağmen alan adını o tarihten önce aldığı için kullanmayı sürdürür. Yani bugün yeni bir ABD dışı üniversite için küresel .edu kapısı fiilen kapalıyken, geçmişte alınmış adresler geçerliliğini korur.

Türkiye’deki üniversiteler ne yapıyor? İşte .edu.tr

Türkiye’deki üniversitelerin adreslerinin neden bogazici.edu.tr, metu.edu.tr gibi .edu.tr ile bittiğini şimdi daha net anlıyorsunuzdur. Küresel .edu Türk kurumlarına kapalı olduğu için Türkiye kendi ulusal eğitim uzantısını kullanır. .edu.tr uzantısı, Türkiye Cumhuriyeti’nde eğitim veren ve Yükseköğretim Kurulu (YÖK) tarafından tanınan üniversiteler ve dengi kuruluşlara ayrılmıştır.

.edu.tr tahsisi belgeli bir uzantıdır. Alan adını kullanacak üniversitenin rektörlük makamınca, antetli kağıt üzerinde, rektör veya birinci derece imza yetkisine sahip bir yetkilinin imzası ve kaşesiyle düzenlenmiş bir izin belgesi sunulması gerekir. Bu tür başvurular, .TR alan adlarının resmi otoritesi olan TRABİS ekosistemi ve akredite kayıt kuruluşları üzerinden yürütülür. Alastyr, BTK tarafından akredite bir .TR kayıt kuruluşudur; yani .edu.tr dahil belgeli .TR uzantılarında başvuru sürecini kurumunuz adına doğru şekilde yürütebiliriz.

.org uzantısını kimler alabilir?

.org tarafına geçtiğimizde tablo tamamen tersine döner. Sorunun kısa yanıtı: herkes. Public Interest Registry, .org için herhangi bir uygunluk şartı, belge veya doğrulama süreci uygulamaz. Kar amacı gütmediğinizi kanıtlamanız, dernek olduğunuzu belgelemeniz ya da herhangi bir onay beklemeniz gerekmez. Bir .org alan adı, .com ya da .net gibi ilk gelen alır (first-come, first-served) mantığıyla anında kaydedilir.

Bu, .org’u alabilecek profillerin son derece geniş olduğu anlamına gelir:

• Dernekler, vakıflar ve sivil toplum kuruluşları
• Açık kaynak yazılım projeleri ve topluluklar
• Kar amacı güden şirketler ve girişimler
• Bireysel projeler, blog yazarları ve hobi siteleri
• Eğitim ve araştırma toplulukları

Yasal olarak bir işletmenin ticari amaçla .org kullanmasının önünde hiçbir engel yoktur; ne bir yasa, ne bir düzenleme, ne de bir kayıt kuralı bunu yasaklar. Yine de burada teknik uygunluk ile algı arasındaki farkı vurgulamak gerekir. .org, kökeni gereği kamu yararına çalışan, misyon odaklı kuruluşlarla özdeşleşmiştir. Ziyaretçilerin gözünde bir .org adresi hâlâ güven, tarafsızlık ve “ticari olmayan” bir hava taşır. Salt ürün satan bir e-ticaret markası için .org, teknik olarak mümkün olsa da genellikle .com kadar doğal bir tercih olmaz.

.org, .ngo ve .ong arasındaki fark

İşin ilginç yanı, .org tamamen serbestken aynı registry’nin (PIR) yönettiği .ngo ve .ong uzantıları doğrulamalıdır. Bu uzantılar yalnızca gerçek sivil toplum kuruluşlarına açıktır ve başvuran kuruluşun yedi kritere uyduğunu beyan etmesi beklenir: kamu yararına çalışmak, kar amacı gütmemek, hükümetten bağımsız olmak, bağımsız aktör olmak, aktif bir kuruluş olmak, yapılandırılmış bir yönetime sahip olmak ve yasalara uygun hareket etmek. Registry rastgele denetimler yapar ve şartları karşılamayan kayıtları silebilir. Yani kamu yararına çalıştığınızı “kanıtlanmış” bir uzantıyla göstermek istiyorsanız, .org değil .ngo/.ong yolunu düşünmelisiniz.

Karşılaştırma: .edu, .edu.tr, .org, .ngo/.ong

Uzantı	Kimler alabilir?	Belge / doğrulama	Kayıt otoritesi
.edu	ABD’de akredite yükseköğretim kurumları	Akreditasyon incelemesi (zorunlu)	EDUCAUSE
.edu.tr	Türkiye’de YÖK tarafından tanınan üniversite ve dengi kurumlar	Rektörlük onaylı izin belgesi (zorunlu)	TRABİS / akredite kayıt kuruluşları
.org	Herkes (birey, şirket, dernek)	Yok	Public Interest Registry (PIR)
.ngo / .ong	Doğrulanmış sivil toplum kuruluşları	Yedi kriter beyanı + rastgele denetim	Public Interest Registry (PIR)

Hangi uzantıyı seçmelisiniz? Profillere göre öneriler

Uygunluk kurallarını bir tarafa bıraktığımızda, doğru seçim aslında kim olduğunuza ve nasıl algılanmak istediğinize bağlıdır. Birkaç tipik senaryo üzerinden gidelim.

Türkiye’deki bir üniversite ya da yükseköğretim kurumuysanız

Doğru adres net: .edu.tr. Küresel .edu size kapalı; ulusal uzantı ise hem resmi hem de öğrenci ve akademisyenlerin beklediği kimliktir. Belge sürecini akredite bir kayıt kuruluşuyla yürütmek, başvurunuzun ilk seferde onaylanma ihtimalini artırır.

Özel bir okul, kurs veya eğitim girişimiyseniz (üniversite değilseniz)

K-12 seviyesindeki okullar ve akredite olmayan eğitim işletmeleri ne .edu ne de .edu.tr alabilir. Bu durumda güçlü ve serbest alternatifler .com, marka odaklı yeni nesil uzantılar ya da algı olarak eğitim/topluluk çağrıştıran .org olabilir. Kurumsal bir eğitim markası için sağlam bir WordPress hosting altyapısıyla desteklenmiş bir .com genellikle en pragmatik seçimdir.

Dernek, vakıf ya da sivil toplum kuruluşuysanız

.org tam size göre; belge gerektirmez ve kamuoyunda güçlü bir “kamu yararı” çağrışımı taşır. Kurumsal kimliğinizi bir adım öteye taşımak isterseniz doğrulamalı .ngo/.ong ikilisini de değerlendirebilirsiniz. Türkiye özelinde .org.tr uzantısı da (dernek/vakıf belgesiyle) yerel güven açısından güçlü bir seçenektir.

Kar amacı güden bir işletme ya da girişimseniz

.org’u teknik olarak alabilirsiniz ama asıl soru “almalı mısınız?” olmalı. Ürün ve hizmet satan bir marka için .com hâlâ altın standarttır. .org’u ancak markanızın topluluk, tarafsızlık veya kamu yararı boyutu öne çıkıyorsa düşünün.

Uzantıyı seçtiniz; peki barındırma tarafı?

Hangi uzantıyı alırsanız alın, o alan adının arkasında sağlam bir altyapı olmadıkça adres tek başına bir anlam ifade etmez. Bir üniversitenin öğrenci portalı, bir derneğin bağış sayfası ya da bir girişimin kurumsal sitesi; hepsi kesintisiz erişim, hızlı yüklenme ve güçlü bir e-posta altyapısı ister.

Alastyr olarak alan adı ile barındırmayı aynı çatı altında sunuyoruz. İzmir’deki kendimize ait veri merkezimizde, N+1 yedekli ve Tier III standartlarında tasarlanmış bir ortamda; LiteSpeed ve LSCache ile hızlandırılmış, Imunify360 ve CageFS ile katmanlı güvenlik sağlanmış sunucular üzerinde hizmet veriyoruz. Kurumsal iletişimin kalbi olan e-posta tarafında ise KVKK uyumlu, kendi geliştirdiğimiz mail altyapımızla yüksek gelen kutusu (inbox) oranları sunuyoruz; özellikle resmi yazışmaların yoğun olduğu eğitim kurumları ve dernekler için bu kritik bir avantajdır. Ücretsiz SSL, ücretsiz taşıma, günlük yedekleme ve 7/24 destek ise tüm paketlerde standarttır.

Alan adınızın müsaitlik durumunu domain sorgulama aracımızdan kontrol edebilir, dilerseniz mevcut bir uzantının kim tarafından tutulduğunu WHOIS sorgusu ile inceleyebilirsiniz. Barındırma ihtiyacınız için hosting paketlerimize, kurumsal e-posta içinse e-posta hosting çözümlerimize göz atabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Türkiye’deki bir üniversite küresel .edu alabilir mi?

Pratikte hayır. Küresel .edu uzantısı, ABD Eğitim Bakanlığı’nın tanıdığı kuruluşlarca akredite edilmiş ABD merkezli yükseköğretim kurumlarına açıktır. Türkiye’deki üniversiteler için doğru adres, YÖK tarafından tanınan kurumlara ayrılmış olan ulusal .edu.tr uzantısıdır.

Neden bazı ABD dışı üniversitelerin .edu adresi var?

Bu adreslerin çoğu 29 Ekim 2001 tarihinden önce kaydedilmiştir ve “kazanılmış hak” (grandfathering) kuralı sayesinde korunur. Bu tarihten önce alınmış .edu adları, güncel uygunluk kriterlerini karşılamasa bile geçerliliğini sürdürür. Ancak bugün ABD dışındaki yeni bir kurum için .edu kapısı fiilen kapalıdır.

.org almak için dernek veya vakıf olmak zorunda mıyım?

Hayır. Public Interest Registry, .org için hiçbir uygunluk şartı veya belge talep etmez. Birey, şirket ya da topluluk fark etmeksizin herkes ilk gelen alır mantığıyla .org kaydedebilir. Kar amacı güden bir işletmenin .org kullanması da yasak değildir.

Kar amacı güden şirketim için .org kullanmak sakıncalı mı?

Yasal veya teknik bir sakıncası yoktur. Ancak .org, kamuoyunda güçlü bir şekilde kar amacı gütmeyen, misyon odaklı kuruluşlarla özdeşleşmiştir. Ürün satan bir marka için ziyaretçi algısı açısından genellikle .com daha doğal bir tercihtir; .org’u markanızın topluluk veya kamu yararı boyutu öne çıkıyorsa düşünün.

.org ile .ngo/.ong arasındaki fark nedir?

.org tamamen serbesttir ve doğrulama gerektirmez. Aynı registry’nin yönettiği .ngo ve .ong ise yalnızca gerçek sivil toplum kuruluşlarına açıktır; başvuran kuruluşun yedi kriteri karşıladığını beyan etmesi beklenir ve registry rastgele denetim yapabilir. Doğrulanmış bir STK kimliği göstermek isteyenler için .ngo/.ong daha güçlüdür.

.edu.tr almak için hangi belgeler gerekiyor?

.edu.tr tahsisi için, alan adını kullanacak üniversitenin rektörlük makamınca antetli kağıt üzerinde düzenlenmiş, rektör veya birinci derece imza yetkilisi tarafından imzalanıp kaşelenmiş bir izin belgesi gerekir. İşlemler TRABİS ekosistemi ve akredite kayıt kuruluşları üzerinden yürütülür.

İlk ve orta dereceli bir okul .edu ya da .edu.tr alabilir mi?

Küresel .edu yalnızca ortaöğretim sonrası (yükseköğretim) kurumlara açık olduğu için K-12 okulları uygun değildir. .edu.tr de üniversite ve dengi kurumlar için ayrılmıştır. Bu tür okullar genellikle .com, .org veya devlet okulları için k12.tr gibi alternatiflere yönelir.

.org alan adını kayıt sürecinde onay beklemem gerekir mi?

Hayır. .org, .com ve .net gibi anında kaydedilen bir uzantıdır. Uygun bir isim boştaysa herhangi bir onay veya inceleme süreci olmadan hemen kaydedebilirsiniz.

Alan adımı Alastyr üzerinden alıp barındırmayı da burada yapabilir miyim?

Evet. Alastyr hem alan adı kaydı hem de barındırma hizmetini aynı çatı altında sunar. Üstelik BTK akredite bir .TR kayıt kuruluşu olduğumuz için .edu.tr dahil belgeli .TR uzantılarının başvuru sürecini kurumunuz adına yürütebilir; alan adınızı İzmir’deki kendi veri merkezimizdeki hosting altyapımızla birlikte tek noktadan yönetebilirsiniz.