IDN Nedir ?

IDN (Internationalized Domain Names), yani “uluslararasılaştırılmış alan adı”, Latin alfabesinin temel karakterleri dışında kalan harfleri alan adlarında kullanabilmemizi sağlayan standardın adı. Bu standart geliştirilmeden önce internette bir alan adını yalnızca a-z, 0-9 ve tire (-) karakterleriyle tescil edebiliyordunuz. IDN ile birlikte kendi dilimizdeki özel harfler de tabloya girdi; Türkçe özelinde bu, “ı, ğ, ü, ş, ç, ö” harflerini kapsıyor. Yani artık türkçe.com.tr, çiçek.com ya da şirket.com.tr gibi alan adları teknik olarak mümkün.

İşin perde arkasında ilginç bir mekanizma çalışıyor. Türkçe karakterli bir alan adı tescil ettiğinizde aslında DNS sisteminin gerçekte gördüğü şey o değil. Örneğin türkçe.com.tr‘yi aldığınızda, sistem arka planda bunun ASCII karşılığı olan xn--trke-2oa7j.com.tr adresini kaydeder. Tarayıcının adres çubuğunda türkçe.com.tr görmenizin sebebi, modern tüm tarayıcıların bu ASCII kodunu sizin için okunabilir Türkçe haline geri çevirmesi. Bu yazıda IDN’in nasıl çalıştığını, Punycode dönüşümünün ne işe yaradığını, e-posta ve SEO açısından nelere dikkat etmeniz gerektiğini ve güvenlik tarafında bilmeniz gereken püf noktaları tek tek ele alıyoruz.

IDN Nasıl Çalışır? Punycode ve “xn--” Öneki

İnternetin omurgasını oluşturan DNS (Domain Name System) protokolü, ortaya çıktığı dönemde yalnızca ASCII karakter setini anlayacak şekilde tasarlandı. Yani DNS, doğrudan “ş” veya “ç” gibi bir harfi göremez. İşte bu boşluğu Punycode adı verilen kodlama yöntemi dolduruyor.

Punycode, Unicode karakterler içeren bir etiketi (alan adının her bir parçasını) DNS’in anlayabileceği sınırlı ASCII kümesine çeviren bir algoritmadır ve RFC 3492 ile standartlaştırılmıştır. Bu dönüşüm her zaman xn-- önekiyle başlar; bu öneke teknik dilde “ACE prefix” (ASCII Compatible Encoding öneki) denir. Önekten sonra gelen kısım ise orijinal Türkçe harflerin matematiksel olarak kodlanmış halidir. Bir örnek üzerinden görelim:

Dikkat ederseniz yalnızca Türkçe harf içeren etiket dönüştürülüyor; uzantı kısmı (.com, .com.tr) olduğu gibi kalıyor. Bu da kafa karıştıran bir nokta yaratabilir: bir alan adında hem Türkçe hem normal harfler bir aradaysa, ASCII karşılığı ilk bakışta orijinaliyle hiç benzemeyebilir. Kendi alan adınızın Punycode karşılığını öğrenmek için ücretsiz domain sorgulama ve çevirici aracımızı kullanabilirsiniz; Türkçe yazdığınız adresin xn-- halini anında verir.

Türkçe Karakterli Alan Adlarının Kısa Tarihi

Türkiye’de “.tr” uzantılı alan adlarında Türkçe karakter kullanımı 2006 yılında resmen başladı. O tarihten itibaren “ğ, ı, ü, ş, ö, ç” harfleriyle .com.tr ve diğer .tr uzantılarında tescil mümkün hale geldi. Bugün .tr alan adlarının kayıt işlemlerini BTK akreditasyonuna sahip kayıt kuruluşları yürütüyor. Alastyr da BTK akredite bir .TR kayıt kuruluşu olarak Türkçe karakterli alan adlarının tescilini doğrudan gerçekleştirebiliyor.

Genel uzantılarda (.com, .net, .org gibi) da IDN desteği uzun süredir mevcut. Hatta günümüzde tamamen Türkçe karakterlerden oluşan uzantılar dahi bulunuyor. ICANN verilerine göre dünya genelinde onlarca farklı yazı sistemi için IDN üst düzey alan adı (TLD) tanımlanmış durumda. Yani Arapça, Çince, Kiril ve Latin temelli pek çok dil için “yerelleştirilmiş” alan adı alma imkânı var.

IDN Kullanmanın Avantajları

• Marka ve dil uyumu: Markanız Türkçe bir kelimeyse, müşterileriniz adresinizi tam da telaffuz ettikleri gibi yazabilir. “şirket.com.tr” gibi bir adres, “sirket.com.tr”den çok daha doğal görünür.
• Akılda kalıcılık: Reklam, tabela ve kartvizitlerde alan adınızın “doğru” yazımıyla görünmesi, marka algısı açısından güçlü bir izlenim bırakır.
• Yerel pazara hitap: Hedef kitlesi tamamen Türkiye olan işletmeler için Türkçe karakterli adres, “buranın yerlisiyiz” mesajını üstü kapalı verir.
• Defansif tescil: Markanızın hem Türkçe karakterli hem de ASCII halini (örneğin hem “çiçek.com” hem “cicek.com”) almak, başkalarının benzer adreslerle sizi taklit etmesini engeller.

Dikkat Edilmesi Gereken Teknik Noktalar

IDN pratikte çoğu yerde sorunsuz çalışsa da, bazı sistemler hâlâ alan adının ASCII (Punycode) karşılığını bekler. En sık karşılaşılan durum e-posta yapılandırması ve DNS kayıtlarında ortaya çıkar.

E-posta Yapılandırması

Türkçe karakterli bir alan adında e-posta hesabınız varsa, özellikle mobil cihazlarınızı manuel yapılandırırken alan adının ASCII halini girmeniz gerekir. Örneğin deneme@türkçe.com.tr adresine sahipseniz, telefonunuzdaki posta uygulamasına gelen/giden sunucu ve kullanıcı adı kısmında bunu deneme@xn--trke-2oa7j.com.tr şeklinde yazmalısınız. Aksi halde bazı eski istemciler bağlantıyı kuramaz. Webmail veya tek tık otomatik yapılandırma kullandığınızda bu dönüşüm genelde sizin için yapılır; sorun daha çok elle ayar yapılan senaryolarda çıkar.

DNS Kayıtları ve E-posta Teslimi

DNS bölgesinde A, MX, TXT gibi kayıtları oluştururken de sistem genellikle ASCII halini referans alır. Bunun yanında pratik bir gerçeği unutmamak gerekir: bazı e-posta filtreleme servisleri ve antispam motorları, gönderen adresinde xn-- içeren alan adlarına geçmişte yaşanan kötüye kullanımlar yüzünden temkinli yaklaşabiliyor. Bu yüzden ticari ağırlıklı e-posta trafiğiniz varsa, çoğu işletmenin tercih ettiği yaklaşım kurumsal e-postayı ASCII bir alan adı üzerinden yürütüp Türkçe karakterli adresi web sitesi için yönlendirme olarak kullanmaktır. E-posta hosting tarafında bu kurulumu doğru yapmak teslimat oranınızı doğrudan etkiler.

SEO Açısından IDN

Arama motorları IDN ve Punycode hallerini aynı alan adı olarak görür; yani SEO açısından xn-- hali ile Türkçe halinin “ayrı siteler” sayılması gibi bir risk yoktur. Yine de Türkçe karakterli adreslerle çalışırken kanonik (canonical) URL’lerinizin tutarlı olmasına, dahili linklerinizin hep aynı formatı kullanmasına dikkat etmek gerekir. Karışık kullanım, analiz araçlarında raporların ikiye bölünmesine yol açabilir.

Güvenlik: IDN Homograph (Benzer Karakter) Saldırıları

IDN’in en çok konuşulan gölge tarafı güvenlik. Farklı alfabelerde gözle neredeyse ayırt edilemeyen harfler var. Örneğin Latin “a” (U+0061) ile Kiril “а” (U+0430) ekranda birebir aynı görünür ama bilgisayar için tamamen farklı iki karakterdir. Kötü niyetli kişiler bu benzerlikten yararlanarak, tanınmış bir markanın adresine birebir benzeyen sahte alan adları tescil edebilir. Buna IDN homograph saldırısı deniyor ve genellikle oltalama (phishing) amaçlı kullanılıyor.

İyi haber şu ki tarayıcılar bu konuda ciddi önlemler aldı. Chrome, Firefox, Safari ve Edge gibi modern tarayıcılar, bir alan adında farklı alfabelerden karakterler şüpheli biçimde karıştırılmışsa adresi Türkçe hali yerine doğrudan xn-- Punycode halinde gösterir. Yani sahte adres adres çubuğunda anlamsız bir “xn--…” dizisi olarak belirir ve dikkatli kullanıcının gözünden kaçmaz. Kendi tarafınızda yapabileceğiniz en iyi şey ise, markanıza benzer yazılabilecek alan adlarını defansif olarak önceden tescil etmek.

IDN ile ASCII Alan Adı Karşılaştırması

Çoğu işletme için en sağlam yaklaşım her ikisini birden tescil etmek: Türkçe karakterli adresi marka ve pazarlama için, ASCII halini ise teknik altyapı (e-posta, panel girişleri, otomasyon) için kullanmak. Uygun alan adlarını kontrol etmek ve müsaitliğine bakmak için alan adı sorgulama sayfamızdan başlayabilirsiniz.

Alastyr’da IDN ve Alan Adı Yönetimi

Alastyr, 2002’den bu yana faaliyet gösteren, %100 Türk sermayeli ve BTK akredite bir .TR kayıt kuruluşu olarak Türkçe karakterli alan adlarının tescilini ve yönetimini doğrudan sağlıyor. Tescil ettiğiniz alan adlarında ücretsiz WHOIS gizleme, kolay DNS yönetimi ve dilerseniz aynı panel üzerinden hosting ve e-posta hosting hizmetlerini birlikte alabilirsiniz. E-posta tarafında Alastyr’ın kendi geliştirdiği, %100 KVKK uyumlu ve Türkçe arayüzlü mail altyapısı, Türkiye’nin en yüksek inbox (gelen kutusu) oranlarından birini sunarak IDN adreslerle yaşanabilecek teslimat sorunlarını en aza indirir. Tüm hesaplarda ücretsiz SSL, ücretsiz taşıma, günlük yedekleme ve 7/24 destek standart olarak gelir.

Sıkça Sorulan Sorular

IDN nedir?

IDN (Internationalized Domain Names), Latin alfabesinin temel karakterleri dışındaki harfleri alan adlarında kullanmaya olanak tanıyan standardın adıdır. Türkçe için bu, “ı, ğ, ü, ş, ç, ö” harfleriyle alan adı tescil edebilmek anlamına gelir.

Punycode nedir ve xn-- öneki ne işe yarar?

Punycode, Türkçe karakter gibi Unicode harfleri içeren bir alan adını, internetin temel altyapısı olan DNS’in anlayabileceği ASCII formatına çeviren kodlama yöntemidir. Dönüştürülen adres her zaman xn-- öneki ile başlar; örneğin türkçe.com.tr adresinin ASCII karşılığı xn--trke-2oa7j.com.tr olur.

Türkçe karakterli alan adı tarayıcıda nasıl görünür?

Modern tüm tarayıcılar (Chrome, Firefox, Safari, Edge) alan adının ASCII halini arka planda sizin için Türkçe haline çevirir. Yani adres çubuğunda xn-- dizisini değil, doğrudan türkçe.com.tr gibi okunabilir Türkçe halini görürsünüz.

IDN alan adımda e-posta kurarken neye dikkat etmeliyim?

Özellikle mobil cihazları manuel yapılandırırken alan adının ASCII halini girmeniz gerekir. Örneğin deneme@türkçe.com.tr adresini telefonunuza eklerken bunu deneme@xn--trke-2oa7j.com.tr biçiminde girmelisiniz. Otomatik yapılandırma ve webmail bu dönüşümü genelde kendisi yapar.

Türkçe karakterli alan adının ASCII karşılığını nasıl öğrenirim?

Alastyr’ın ücretsiz domain sorgulama ve çevirici aracını kullanarak Türkçe yazdığınız adresin xn-- ile başlayan Punycode karşılığını anında görebilirsiniz. Bu adresi e-posta ve DNS yapılandırmalarında kullanabilirsiniz.

IDN kullanmak SEO’mu olumsuz etkiler mi?

Arama motorları IDN ve Punycode hallerini aynı alan adı olarak değerlendirir, dolayısıyla ayrı siteler olarak sayılma riski yoktur. Yine de kanonik URL’lerinizin ve dahili linklerinizin hep aynı formatta tutarlı olmasına dikkat etmeniz raporlamanızı sağlıklı tutar.

IDN homograph saldırısı nedir?

Farklı alfabelerde gözle ayırt edilemeyen harflerin (örneğin Latin a ile Kiril а) kullanılarak tanınmış bir markaya benzeyen sahte alan adlarının tescil edilmesidir. Genellikle oltalama amaçlı kullanılır. Tarayıcılar bu tür şüpheli adresleri Türkçe hali yerine xn-- Punycode halinde göstererek kullanıcıyı uyarır.

Türkçe karakterli alan adı ile klasik alan adından hangisini almalıyım?

Çoğu işletme için en sağlam yöntem her ikisini birden almaktır. Türkçe karakterli adresi marka ve pazarlama için, ASCII halini ise e-posta ve teknik altyapı için kullanmak hem akılda kalıcılık hem de uyumluluk sağlar.

.tr uzantılarında Türkçe karakter ne zamandan beri kullanılabiliyor?

.tr alan adlarında “ğ, ı, ü, ş, ö, ç” harfleriyle tescil 2006 yılından bu yana mümkündür. Bugün bu tescilleri BTK akredite kayıt kuruluşları yürütür ve Alastyr da bu kuruluşlardan biridir.